Hiện nay, ở nước ta đang có tình trạng cho trẻ sử dụng kháng sinh (KS) bừa bãi. Không duy nhất nhiều bậc phụ huynh tự ý mua KS cho trẻ không đúng thuốc, không đủ liều mà còn có một số y bác sĩ điều trị KS không đúng, cho trẻ sử dụng KS theo kiểu “bao vây”, đưa tới việc nhiều ks thông dụng hiện tại đã bị đề kháng.
Các kháng sinh tỏ ra hiệu quả trong điều trị nhiễm khuẩn hô hấp trước đây như: ampicillin, amoxicillin, cephalexin, erythromycin… nay đã bị lờn sắp như rất ít có tác dụng.
Rõ ràng là các bậc phụ huynh rất cần có kiến thức tối thiểu về việc cho trẻ sử dụng thuốc KS, nhằm tránh tai biến cho trẻ và đặc biệt giảm thiểu tình trạng đề kháng KS đang lan tràn không chỉ ở nước ta mà còn khắp trên thế giới. Sử dụng KS nhất thiết phải đạt tiêu chí hiệu quả, an toàn và hợp lý. Việc dùng KS phải tuân thủ đúng chỉ định của các bác sĩ là người biết rõ khi nào cần sử dụng, lựa chọn đúng thuốc, đúng cách, đủ liều và đủ thời gian. Bên cạnh đó, các bậc cha mẹ là người trực tiếp sử dụng thuốc cho trẻ cũng cần có những hiểu biết căn bản vào KS để sử dụng cho đúng.
 Dùng kháng sinh bừa bãi sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của trẻ |
KS là tên chung chỉ nhóm thuốc có tác dụng ức chế sự phát triển hoặc tiêu diệt các mầm bệnh gọi là vi khuẩn. Vì vậy, thường chỉ sử dụng KS khi bị bệnh nhiễm khuẩn. Tất cả KS khi dùng đều có thể gây tai biến. KS được ví như con dao 2 lưỡi, lưỡi nào cũng rất sắc. Một lưỡi là thuốc điều trị hiệu quả bệnh nhiễm khuẩn, còn lưỡi kia là gây tác dụng có hại có khi rất nặng nề (như gây dị ứng có lúc chết người, gây tiêu chảy do loạn khuẩn đường ruột, gây hiện tượng lờn thuốc KS…).
Riêng đối với trẻ, do các cơ quan liên quan tới việc hô hấp, chuyển hóa và đào thải thuốc chưa phát triển hoàn chỉnh, khả năng gây tai biến tại trẻ so với người lớn càng nâng cao lên gấp bội. Đó là lý do phải xem trẻ con là đối tượng đặc biệt, phải rất thận trọng khi cho trẻ sử dụng KS.
Để tránh tai biến cho trẻ khi sử dụng KS, các bậc cha mẹ không tự luôn thể mua KS cho trẻ dùng mà nên dành quyền chỉ định KS cho bác sĩ. Tức là nếu như nghi ngờ trẻ bị bệnh nhiễm khuẩn thì nên đưa trẻ tới bác sĩ khám và chỉ định thuốc vì duy nhất bác sĩ mới chẩn đoán được trẻ đúng là bị bệnh nhiễm khuẩn, biết rõ cách dùng KS đúng: đúng thuốc, đúng cách, đủ liều, đủ thời gian. Ở nhiều nước trên thế giới, duy nhất thể mua KS ở nhà thuốc lúc có đơn thuốc của bác sĩ.
Nghe nói trẻ bị sốt, cảm cúm là do nhiễm trùng, tại sao những trường hợp này không được dùng ngay KS?
Một số bệnh nhiễm khuẩn thường có triệu chứng sốt, nhưng không phải toàn bộ các trường hợp sốt đều do nhiễm khuẩn. Chẳng hạn, trẻ có thể bị sốt do mọc răng hay cảm nắng. Do vậy, đừng vội cho trẻ dùng KS mà trước hết tìm cách bớt nóng bằng paracetamol hay đắp trán, lau mình bằng khăn nhúng nước mát. Còn đối với cảm cúm là do siêu vi (còn gọi là virút) gây ra, KS không có tác dụng chữa trị. Sau 2 - 3 ngày, triệu chứng không đỡ thì nên đưa trẻ đi tới bác sĩ khám bệnh (nếu nghi ngờ trẻ bị sốt xuất huyết thì đưa trẻ khám bác sĩ sớm hơn). Phụ huynh không nên đến nhà nhà thuốc tìm cách mua KS cho trẻ uống.
Có phải trẻ nào bị ho, sổ mũi, viêm mũi, viêm hầu họng là phải dùng KS?
Đối với những trẻ bị viêm mũi, viêm hầu họng, nếu chỉ bị nhiễm siêu vi và chưa có biến chứng thì dùng KS không những không tác dụng mà có thể còn gây tình trạng đề kháng KS vào sau. Trong trường hợp này, ví dụ trẻ bị sốt, chỉ nên cho dùng thuốc hạ nhiệt, kèm theo hút sạch mũi, nhỏ mũi bằng nước muối sinh lý 0,9% (pha 9g muối NaCl trong một lít nước sạch hoặc hỏi mua tại nhà thuốc). Trẻ bị ho có thể cho trẻ uống mật ong pha chanh, tắc trong dăm ngày. Nếu sau vài ba ngày mà triệu chứng không đỡ, hoặc sớm hơn nhưng nghi ngờ trẻ bị nhiễm khuẩn, nên cho trẻ đi khám bác sĩ để được định bệnh chuẩn xác và chỉ định sử dụng KS khi cần thiết. Xin được nhắc lại, cho trẻ sử dụng KS theo sự chỉ định của bác sĩ là an toàn nhất, vì duy nhất bác sĩ mới xác định được trường hợp siêu vi kèm theo bội nhiễm vi khuẩn (triệu chứng viêm nhiễm kéo dài không bớt mà còn có xu hướng càng ngày nặng thêm). Lúc này rõ ràng sử dụng KS là cần thiết. Riêng bị viêm tai giữa cấp ở trẻ, bác sĩ sẽ chẩn đoán đúng bệnh và tùy trường hợp bệnh mà cách dùng thuốc có khác nhau. Có khi bác sĩ chỉ cho sử dụng kháng sinh thông dụng là amoxicillin, nhưng hiện tại vi khuẩn đã đề kháng nhiều nên bác sĩ chỉ định ngay kháng sinh phối hợp là amoxicillin+clavulanate, có lúc chỉ trong dùng thuốc 5-7 ngày nhưng có khi phải sử dụng thuốc đến 10- 14 ngày. Dùng KS tới hai tháng để trị viêm tai giữa cấp là do cách điều trị không hợp lý, việc chọn KS không đúng.
Nên lưu ý, lúc thấy trẻ bị sốt ho, rối loạn đường hô hấp mà cách thở, nhịp thở thất thường (thở nhanh từ 40 lần/phút trở lên đối với trẻ trên 1 tuổi, thở khó, có lõm ngực khi hít vào hoặc thở khó kiểu suyễn) thì phải đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để được chỉ định đúng thuốc và điều trị kịp thời, không để trẻ tại nhà tự chữa.
Thời gian dùng KS là bao lâu và bị tiêu chảy có phải là do dùng KS kéo dài?
Nếu thực sự bị nhiễm khuẩn, việc sử dụng KS đủ liều thường kéo dài trong nhiều ngày, bình thường từ 5 - 7 ngày. Và tùy theo bệnh, dùng KS có thể kéo dài hơn. Như bị viêm tai giữa cấp kể tại trên, hoặc bị loét dạ dày có nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori có thể dùng KS 14 ngày. Nhiễm vi khuẩn lao phải điều trị KS phối hợp từ 6 tháng trở lên.
Dùng KS có thể bị 2 tai biến: tổn thương cơ quan (như bị tổn thương thần kinh thính giác gây điếc do sử dụng KS nhóm aminosid) và bị tiêu chảy do rối loạn tạp khuẩn ruột. Như vậy, sử dụng KS bừa bãi luôn có nguy cơ bị tiêu chảy do sử dụng KS kéo dài. Bị tiêu chảy do dùng KS cũng giống như bị tiêu chảy nói chung là người bệnh, nhất là trẻ con bị mất nước và chất điện giải, bị mất vitamin và có thể bị suy dinh dưỡng (chứ không bị tổn thương ở dạ dày như 1 số người nghĩ).
PGS. TS. NGUYỄN HỮU ĐỨC
0 comments:
Post a Comment