Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chiều cao

Sự phát triển chiều dài của thai nhi rất sớm ngay từ những tuần đầu của bào thai và chiều dài đạt cao nhất về giai đoạn trước tuần thứ 15 của thai kỳ. Trong lúc đó cân nặng của bào thai đạt cao nhất về tuần thứ 32 đến tuần thứ 34 của thai kỳ.

Chiều dài của thai nhi có ý nghĩa hết sức cần thiết đối với chiều cao đỉnh điểm có thể đạt đến khi trưởng thành.

Dinh dưỡng có vai trò cần thiết trong việc phát triển chiều cao

Sau lúc ra đời, trong năm trước tiên chiều cao trẻ phát triển nhanh. Chiều cao trẻ 1 tuổi gấp rưỡi chiều cao khi mới đẻ, ví dụ khi mới sinh chiều dài của trẻ là 50cm, tới 1 tuổi chiều dài sẽ là 75cm. Từ 1 - 10 tuổi trẻ ở giai đoạn lớn đều mỗi năm nâng cao trung bình khoảng 5cm. Khi đến thời kỳ tiền dậy thì, trẻ lớn rất nhanh. Tuổi tiền dậy thì của trẻ em Việt Nam là 9 - 11 tuổi đối với nữ và 12 - 14 tuổi đối với nam. Lứa tuổi này chiều cao của trẻ nữ nâng cao mỗi năm khoảng 6cm và nam là 7cm. Khi đến tuổi dậy thì (12 - 13 đối với nữ và 15 - 16 đối với nam), sức lớn chậm lại, mỗi năm nâng cao khoảng 2cm. Giai đoạn tiếp theo cho đến 25 tuổi thì sức to rất chậm, chỉ tăng 1 - 2cm hoặc hầu như không tăng. Cơ thể con người hết tuổi to với nữ là khoảng 23 tuổi và nam là 25 tuổi.

Nhiều nghiên cứu cho thấy có nhiều nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển chiều cao, nhưng có 3 yếu tố chính và có thể tác động được, đó là: dinh dưỡng, môi trường xã hội, luyện tập thể dục thể thao.

1. Yếu tố về dinh dưỡng:

Vai trò của protein (chất đạm): chất đạm đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc cơ thể, nhất là là các chất đạm động vật với đầy đủ các acid amin cần thiết.

Vai trò của canxi: canxi là chất dinh dưỡng chính tham dự về cấu trúc hệ xương, thiếu canxi sẽ ảnh hưởng tới sức lớn và sự vững chắc của xương.

Vai trò của lipid (chất béo): rất quan trọng trong sự phát triển các xương dài của trẻ khi còn nhỏ. Chất béo còn giúp cho nâng cao cường hấp thu tốt các vitamin tan trong dầu như: vitamin A, D… giúp hệ xương phát triển tốt.

Vai trò của vi chất dinh dưỡng: các nghiên cứu sắp đây cho thấy ảnh hưởng thiếu vi chất dinh dưỡng đến suy dinh dưỡng thể thấp còi, đặc biệt đáng chú ý là ảnh hưởng do thiếu kẽm, sắt, vitamin A và iod.

2. Yếu tố vào môi trường - xã hội:

Yếu tố môi trường và xã hội có ảnh hưởng rất to đối với sự phát triển thể lực trẻ em, đặc biệt là phát triển chiều cao. Trẻ dễ bị suy dinh dưỡng thấp còi lúc sống trong điều kiện kinh tế xã hội kém phát triển, môi trường thiếu vệ sinh, không đủ nước sạch, thực phẩm không bảo đảm an toàn vệ sinh và chất lượng chăm sóc kém.

3. Luyện tập thể dục thể thao:

Thường xuyên luyện tập thể dục thể thao có tác dụng rất tốt tới sự phát triển thể lực và nâng cao cường các phản xạ nhanh nhẹn, bền bỉ, dẻo dai. Nhiều môn thể thao hỗ trợ rất tốt cho phát triển chiều cao như: bơi, nhảy cao, chạy…

Mọi can thiệp nhằm cải thiện chiều cao của con người cần phải thực hiện sớm, càng sớm càng rất tốt ngay từ những tuần đầu tiên của thai nhi. Quá trình chăm sóc dinh dưỡng và sức khỏe cần được tiếp diễn thực hiện đồng bộ trong suốt quy trình tiếp theo, từ khi trẻ ra đời, thời kỳ bú mẹ, tuổi nhà trẻ mẫu giáo, tuổi học sinh, tuổi vị thành niên.

Chính vì vậy, gần đây người ta đã thừa tiếp nhân cách tiếp cận mới là cần thực hiện chăm sóc dinh dưỡng sớm, chăm sóc cho các bé gái từ học sinh, từ tuổi vị thành niên cho tới trước lúc có thai. Đồng thời, trong quy trình chăm sóc nuôi dưỡng trẻ cần đặc biệt quan tâm đến những giai đoạn trọng điểm của phát triển chiều cao, đó là thời kỳ bào thai, năm trước nhất của cuộc đời và thời kỳ tiền dậy thì. Trong những giai đoạn này, tác động của nhân tố dinh dưỡng có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển chiều cao.

PGS.TS. ĐỖ THỊ KIM LIÊN